Biyolojinin polenleri inceleyen alt bilim dalı “palinoloji”. Etimolojik kökeninde Yunanca “paluno” (serpmek) ve “pale” (toz) kelimeleri yer alıyor. Polenler çok geniş bir alanda araştırma konusu olabiliyor, örneğin polenmorfolojisi, polen fizyolojisi, aeropalinoloji, adli palinoloji, paleopalinoloji. Ülkemizde de polenlerle ilgili çeşitli alanlarda çok sayıda araştırma yürütülüyor. Hacettepe Üniversitesi’nden araştırma görevlisi Edibe Özmende polenleri araştırıyor. Özmen’e polen araştırmalarının nasıl yapıldığını sorduk:

BTD: Polen morfolojisi araştırmaları nasıl yapılıyor?
Edibe Özmen: Polen morfolojisi çalışmaları farklı türlere ait polenler arasındaki farkları ve benzerlikleri ortaya koymak için yapılan araştırmalardır. Araştırmalar aynı cinse ait farklı bitki türlerinin ya da aynıtür altındaki türaltı kategorilerde yer alan bitkilerin polenleri üzerindeyapılabilir. Araziden toplanan bitkilere ait olgun çiçeklerin polenleribazik çözeltiler yardımıyla elde edilir. Ardından bu çözeltilerin özelbir asit karışımı ile kaynatılması sonucunda polenler, hem fosilleştirilirhem de poleni çevreleyen çeperin boyanması sağlanır. Daha sonra bupolenler mikroskop slaytları arasında gliserinjelatin karışımı bir maddeyle sabitlenerek polen preparatları (mikroskopta incelenmeye hazırhale getirilen örnekler) hazırlanır. Preparatların hazırlanmasında kullanılan diğer bir yöntemde ise olgun çiçekler mikroskop camı üzerine alınır. Çiçeklerin üzerine 12 damla etil alkol damlatılır. Alkol yardımıylayumuşayan çiçeklerin başçıkları, polenleri cam üzerine serbest bırakır.Daha sonra, sıcaklık yardımıyla etil alkolün uçması sağlanır. Çiçek parçaları bir iğne yardımıyla cam üzerinden uzaklaştırılır. Bazik fuksin yada safranin boyalarından birini içeren gliserinjelatin yardımı ile polenler boyanır ve mikroskop camları arasında sabitlenir. Hazırlanan bu preparatlar çiçekten doğrudan elde edildiği için her bir preparat yalnızca kullanılan bitki türünün polenlerini içerir. Polenler 1000 kat büyütme sağlayan uygun bir ışık mikroskobuyla incelenir. İncelemeler sırasında polenin büyüklüğü, polen duvarının kalınlığı, polen üzerindekiaçıklıkların büyüklüğü ölçülür. Ayrıca, polen duvarı üzerinde bulunansüslerin tipleri belirlenir. Böylece yakın akraba olan bitki türlerinin polenleri açısından benzerlikleri ve farklılıkları ortaya konmuş olur.

BTD: Aeropalinoloji araştırmaları nasıl yapılıyor?
Edibe Özmen: Aeropalinoloji araştırmaları soluduğumuz havadakisporların ve polenlerin belirlenmesi için yapılır. Polenler vücuda solunum yoluyla alındığında hassas yapılı insanlarda alerjik hastalıklara neden olur. Bu nedenle atmosferdeki polenlerin çeşitlerinin ve miktarlarının tespit edilmesi polen kaynaklı alerjik hastalıkların tedavisi için hayliönemlidir. Araştırmanın yapılacağı bölgeye yerleştirilen polen ve sportuzaklama aracı havayı emerek polenlerin toplanmasını sağlar. Polenller, araçtaki kasnak üzerine yerleştirilen yapışkan yüzeyli banda yapışır. Kasnak, bir turunu araştırmanın tipine göre ya 24 saatte ya da 7 günde tamamlar. Gerekli zamansonunda kasnağın üzerindeki polen yüklü bant alınır veyerine yeni bir bant takılır. Polen yüklü bant, laboratuvarortamında toplam süre göz önüne alınarak saatlik ya dagünlük bantlar elde edilecek şekilde parçalara ayrılır. Buparçalar bazik fuksinli ya da safraninli gliserinjelatin ilemikroskop camları arasında sabitlenir. Hazırlanan preparatlarda, çalışmanın yapıldığı yöre ve tarihe göre farklı tipte ve miktarda polenler bir arada bulunur. Polenlerin mikroskobik incelemeler sonucunda belirlenen kendine özgü karakterleri, ait olduğu bitkilerin tespit edilmesini sağlar. Ayrıca, polenlerin miktarı da belirlenir. Böylece çalışma alanında, havadaki polenler ve miktarları belirlenir. Elde edilen sonuçlar alerjik hastalıkların teşhis ve tedavisinde doktorlara yardımcı olur. Ayrıca, hastaların da tedavileri süresince önlem almalarına yardımcı olur.
BTD: Adli palinoloji araştırmaları nasıl yapılıyor?
Edibe Özmen: Her bitki türü kendine özgü polenleresahiptir. Ayrıca bitkilerin polenlerini dağıttıkları dönemlerve polenlerini dağıtma yolları da farklıdır. Tüm bunlardanyola çıkarak, olay yerinden ve şüphelilerden alınan delil niteliğindeki örneklerde yapılan polen analizleri, olayhakkında yardımcı ya da sonuca götürücü bilgiler sunabilir. Olayla ilişkili delillerin özelliklerine göre farklı yöntemler kullanılarak polen preparatları hazırlanır. Bu preparatlardaki polenlerin ait olduğu bitkiler ve miktarları tespitedilir. Ayrıca birbirleri ile ilişkileri olup olmadığını ortayakoymak amacıyla delillerden hazırlanan her bir preparatın analiz sonuçları karşılaştırılarak olay aydınlatılmaya çalışılır. Elde edilen bilgiler analiz talebinde bulunan kuruma bir rapor eşliğinde sunulur. Son yıllarda birçok ülkedeolduğu gibi ülkemizde de adli olayların çözülmesindepalinoloji biliminden yararlanılıyor. Özellikle hırsızlıkla ilgili suçlarda olay yerinden ve şüphelilerden alınan birçokörnek polen analizine gönderiliyor.

Bir önceki yazımız olan Pozitif psikoloji nedir? başlıklı makalemizde pozitif psikoloji hakkında bilgiler verilmektedir.